WOJSKA OCHRONY POGRANICZA

 

13 wrzesień 1945 – 15 maj 1991

HISTORIA WOP

Wojska Ochrony Pogranicza – utworzone na podstawie  rozkazu Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 0245 z dnia 13 września 1945 roku w celu ochrony granicy państwowej. Do głównych zadań Wojsk Ochrony Pogranicza należało zapobieganie, przeciwdziałanie i zwalczanie przestępczości granicznej, zapewnienie bezpieczeństwa i porządku publicznego w pasie granicznym, nadzór nad przestrzeganiem przepisów dotyczących obrony granicy państwowej, obowiązujących w strefie nadgranicznej, pasie granicznym na morskich wodach wewnętrznych i morzu terytorialnym oraz wykonywanie niektórych czynności będących  w kompetencji administracji celnej.
             Zorganizowane były według struktur wojskowych, instancję naczelną stanowił Departament Wojsk Ochrony Pogranicza, podległy wiceministrowi Obrony Narodowej. Przy dowództwach okręgów wojskowych utworzono Wydziały Wojsk Ochrony Pogranicza, którym podporządkowano Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza, a tym Komendy Odcinków  i Strażnice Wojsk Ochrony Pogranicza, (które stanowiły najmniejsze jednostki formacji). W październiku 1945 roku zorganizowano dodatkowo na granicy Przejściowe Punkty Kontrolne. Na wybrzeżu Bałtyckim zaczęto tworzyć Flotylle, złożone ze ścigaczy i motorówek.
            Na mocy rozkazu Ministerstwa Obrony Narodowej nr 055 z dnia 20 marca 1948 roku przemianowano Departament Wojsk Ochrony Pogranicza na Główny Inspektorat Ochrony Pogranicza, Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza na Brygady Ochrony Pogranicza, Komendy Odcinków na Samodzielne Bataliony Ochrony Pogranicza, a dotychczasowe Przejściowe Punkty Kontrolne na Graniczne Placówki Kontrolne.
CZYTAJ DALEJ
W grudniu tego roku Wojska Ochrony Pogranicza przechodziły z Ministerstwa Obrony Narodowej pod kompetencje Ministerstwa Publicznego, co formalnie nastąpiło z dniem 1 stycznia 1949 roku. Dla nadania większej wagi ochronie granic i podkreślenie wojskowego charakteru przeformowano z dniem 1 stycznia 1950 roku Główny Inspektorat Ochrony Pogranicza w Dowództwo Wojsk Ochrony Pogranicza. Zmiany polityczne, jakie dokonały się po śmierci Stalina, wpłynęły w dużym stopniu na organizację Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1954 roku wyszły one spod kompetencji Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i zostały podporządkowane Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. W czerwcu 1956 roku rozformowano na granicy wschodniej 4 brygady Wojsk Ochrony Pogranicza, a w ich miejsce utworzono Grupy Manewrowe Wojsk Ochrony Pogranicza. Podlegały one Dowództwu Wojsk Ochrony Pogranicza, a w sprawach operacyjnych – czterem sformowanym Samodzielnym Oddziałom Zwiadowczym, odpowiedzialnym odtąd za ochronę granicy wschodniej. W 1957 roku połączono Grupy Manewrowe z Samodzielnymi Oddziałami Zwiadowczymi i utworzono cztery Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza. W roku następnym każda z brygad i oddziały otrzymały nazwy regionalne (np.: 12 Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, 26 Przemyski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza). Z dniem 1 lipca 1965 roku Wojska Ochrony Pogranicza wyszły spod kompetencji Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i zostały ponownie podporządkowane Ministerstwu Obrony Narodowej. W resorcie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych pozostały natomiast graniczne placówki kontrolne, które ochraniały przejścia graniczne. Naruszeniu uległ, jednolity dotąd, system ochrony granic państwa: granicę „zieloną” ochraniali żołnierze Wojsk Ochrony Pogranicza (podlegli Ministerstwu Obrony Narodowej), a ruch graniczny: obiekty z nim związane – funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej (podlegli Ministerstwu Spraw Wewnętrznych). Wraz z przeprowadzonymi zmianami rozformowano Dowództwo Wojsk Ochrony Pogranicza, a w jego miejsce powołano w październiku 1965 roku Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza. W podległych Szefostwu brygadach i oddziałach Wojsk Ochrony Pogranicza przeprowadzono następnie szereg zmian organizacyjnych i etatowych, których wynikiem było między innymi utworzenie strażnic technicznych, lądowych i  morskich.
            Decyzją Prezydium Rządu z 30 lipca 1971 roku Wojska Ochrony Pogranicza z dniem 1 października 1971 roku pod względem dowodzenia, a z dniem 1 stycznia 1972 roku pod względem gospodarczym przechodziły ponownie pod kompetencje Ministerstwa Spraw Wewnętrznych. Z dniem 1 stycznia tego roku do Wojsk Ochrony Pogranicza powróciły także wszystkie przejścia graniczne (wraz z obsadą). Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza zostało zlikwidowane, a w jego miejsce powołano Dowództwo Wojsk Ochrony Pogranicza. W 1976 roku, w związku z nowym podziałem administracyjnym kraju (likwidacje powiatów), dołączono odcinki jednostek i pododdziałów do granic województw i gmin granicznych.
      W brygadach rozformowano bataliony graniczne, a utworzono placówki zwiadu i kompanie odwodowe do wzmocnienia strażnic. Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza ochraniające granicę wschodnią przeformowano w brygady, a placówki na całej granicy w strażnice. Zrezygnowano z numeracji brygad i nadano nowe nazwy regionalne brygadom  (np.: Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, Bieszczadzka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza). Proces odtwarzania niektórych batalionów granicznych zapoczątkowano po zniesieniu stanu wojennego (lipiec 1983 rok). W tak ukształtowanej strukturze organizacyjnej Wojska Ochrony Pogranicza w zasadzie przetrwały do końca ich istnienia (jedynie 1989 roku rozformowano Lubuską Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza, a w 1990 roku przeformowano Bałtycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza w Bałtycki Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza).
     W dniu 15 maja 1991 roku Wojska Ochrony Pogranicza zostały zlikwidowane, a ochronę granic przejęła nowa formacja graniczna – Straż Graniczna Rzeczpospolitej Polskiej.

Bibliografia:

Dominiczak H.; Granice państwa i ich ochrona na przestrzeni dziejów 966–1996; Warszawa 1997
Jackiewicz Z.; Wojska Ochrony Pogranicza 1945 – 1991. Krótki Informator  Historyczny, Kętrzyn 1998

Dowództwo WOP, Brygady WOP

Dowództwo WOP

Kaszubska Brygada WOP (KBWOP)

Sformowana w 1958 roku na bazie 16 Brygady WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958. Sztab brygady stacjonował w Gdańsku, ul. Oliwska 35.

Z dniem 1 stycznia 1960 roku dokonano zmiany nazwy batalionu granicznego Gdańsk na batalion graniczny Sopot oraz mieniono numeracje strażnic . W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Rynek.

Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 0148 z 2.09.1963 przeformowano strażnice lądowe kategorii III Ustka i Jarosławiec na strażnice WOP nadmorskie kategorii II.

W 1967 roku dywizjon okrętów został podporządkowany dowódcy Morskiej Brygady Okrętów Pogranicza.

Brygada została rozformowana 15 maja 1991 roku, a na jej bazie utworzony Kaszubski Oddział Straży Granicznej.

Bałtycka Brygada WOP (BBWOP)

Sformowana w 1958 na bazie 15 Brygady WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958. W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Platyna.

W 1963 roku społeczeństwo województwa koszalińskiego ufundowało nowy sztandar dla Bałtyckiej Brygady WOP.

Rozformowana w 1990. Na jej bazie powstał Bałtycki Oddział WOP

 

Górnośląska Brygada WOP (GBWOP)

4 Górnośląska Brygada WOP została sformowana na podstawie zarządzenia Nr 075/58 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 22 kwietnia 1958 roku na bazie 4 Brygady WOP. Sztab brygady stacjonował w Gliwicach ul. Nowotki obecnie Daszyńskiego 5  z podległością Dowództwu WOP.

21 stycznia 1963 roku społeczności województw śląskiego i opolskiego ufundowały Brygadzie nowy sztandar. W imieniu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, aktu wręczenia dokonał wiceminister gen. bryg. Franciszek Szlachcic. Sztandar odebrał dowódca brygady płk Bolesław Bonczar. Brygada odznaczona została m.in. Orderem Sztandaru Pracy II klasy, aktu dekoracji sztandaru w imieniu Rady Państwa dokonał gen.dyw Lucjan Czubiński Wiceminister MSW.

4 października 1983 roku Rada Państwa nadała Brygadzie Order Sztandaru Pracy II klasy. Aktu dekoracji sztandaru dokonał szef Wojsk Wewnętrznych gen.dyw. Lucjan Czubiński w obecności dowódcy WOP gen. bryg. Feliksa Stramika.

9 września 1989 roku w czasie uroczystej przysięgi żołnierzy brygady w Raciborzu, Brygadzie wręczono nowy sztandar ufundowany przez zakłady pracy i społeczeństwo pogranicza. Aktu wręczenia sztandaru dokonał dowódca WOP gen. dyw. Feliks Stramik, a sztandar przyjął dowódca brygady, płk dyl. Tadeusz Jagodziński.

Zarządzeniem nr 021 wydanym w dniu 7 maja 1991 roku przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z dniem 16 maja 1991 roku zostały rozwiązane jednostki WOP i powołane jednostki organizacyjne Straży Granicznej. Oddziałom zostały przydzielone nazwy związane z regionem, w którym działały.

Górnośląska Brygada WOP została rozformowana 15 maja 1991 roku. Na jej bazie powstały dwa oddziały Straży Granicznej: Beskidzki w Cieszynie i Śląski w Raciborzu.

 

ŁUŻUCKA Brygada WOP (ŁBWOP)

8 Brygada WOP w kwietniu 1958 została przemianowana na 8 Łużycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza. Sztab brygady stacjonował w Lubaniu przy ul. Wojska Polskiego 1.

W 1959 został rozformowany Batalion WOP w Lubaniu, a Graniczny Punkt Kontrolny Węgliniec przeniesiony do Bielawy Dolnej. W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Teleskop.

Wiosną 1968 roku rozformowano kompanię rozpoznawczą, a dwa plutony rozpoznawcze bez kadry i sprzętu przekazanoc odpowiednio 9 Lubuskiej i 12 Łużyckiej BWOP.

9 maja 1967 z okazji święta narodowego Czechosłowacji odbyła się uroczystość nadania imienia kapitana Stepana Wajdy strażnicy WOP w Porajowie.

W 1976, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, zostały rozformowane Bataliony WOP Bogatynia i Zgorzelec. W miejsce batalionów zostały utworzone placówki zwiadu i kompanie odwodowe do wzmocnienia strażnic. Jednocześnie Brygada została przemianowana na Łużycką Brygadę Wojsk Ochrony Pogranicza.

Brygada został rozformowana 15 maja 1991. Na jej bazie powstał Łużycki Oddział Straży Granicznej. 

Karpacka Brygada WOP (KaBWOP)

Sformowana jako 3 Karpacka Brygada WOP na bazie 3 Brygady WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958. Sztab brygady stacjonował w Nowym Sączu. W 1961 roku dowództwo miało kryptonim Nokturn.

Rozformowana 15 maja 1991. Na jej bazie powstał Karpacki Oddział Straży Granicznej.

Lubuska Brygada WOP (LBWOP)

Sformowana jako 3 Karpacka Brygada WOP na bazie 3 Brygady WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958. Sztab brygady stacjonował w Nowym Sączu. W 1961 roku dowództwo miało kryptonim Nokturn.

Rozformowana 15 maja 1991. Na jej bazie powstał Karpacki Oddział Straży Granicznej.

Nadbużańska Brygada WOP (NBBWOP)

Sformowana w 1976 na bazie 23 Chełmskiego Oddziału WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 05/org z 29 stycznia 1976. Sztab brygady stacjonował w Chełmie Lubelskim.

W 1983 roku Rada Państwa nadała brygadzie Order Sztandaru Pracy II klasy.

Rozformowana w 1989. Na jej bazie powstał Nadbużański Batalion WOP.

Lewy odcinek ze strażnicami: Janów Podlaski, Terespol i Sławatycze przekazano Podlasko-Mazurskiej Brygadzie WOP . Brygada ta przejęła również GPK Terespol i Kukuryki. GPK Dorohusk podporządkowano Bieszczadzkiej Brygadzie WOP w Przemyślu.

Podlasko-Mazurska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (PMBWOP)

Sformowana w 1976 na bazie 22 Białostockiego Oddziału WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 05/org z 29 stycznia 1976. Sztab brygady stacjonował w Białymstoku, ul. Bema 100.

Ochraniała odcinek granicy państwowej w północno-wschodniej Polsce na odcinku od Węgorzewa do Sławatycz o długości 564,37 km.

7 maja 1991 roku komendant główny Straży Granicznej płk prof. dr hab. Marek Lisiecki wydał zarządzenie nr 021, na mocy którego z dniem 16 maja 1991 roku rozwiązano Podlasko–Mazurską Brygadę WOP w Białymstoku oraz Graniczną Placówkę Kontrolną Podlasko–Mazurskiej Brygady WOP w Terespolu. Jednocześnie na mocy tego zarządzenia z dniem 16 maja 1991 roku został utworzony Podlaski Oddział Straży Granicznej w Białymstoku.

 

Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (PBWOP)

Sformowana na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958, na bazie 12 Brygady WOP, jako 12 Pomorska Brygada WOP.

Sztab brygady mieścił się Szczecinie przy ul. Żołnierskiej 4.

W 1958 sformowano placówkę zwiadu w Międzyzdrojach i Samodzielną Eskadrę Lotnictwa Rozpoznawczego WOP w Szczecinie Dąbiu, przemieszczoną następnie do Wicka Morskiego. W 1960 roku rozformowano dywizjon rzecznych kutrów pogranicza Szczecin, a w 1963–124 batalion WOP Police. Jego strażnice podporządkowano 123 batalionowi Szczecin. Jednocześnie zaprzestano konwojowania statków handlowych obcych bander na Zalewie Szczecińskim na trasie Szczecin-Świnoujście.

13.10.1960 roku sztab brygady został przeniesiony do wyremontowanego bloku koszarowego przy Żołnierskiej 5. W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Ulewa.

Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 0148 z 2.09.1963 przeformowano strażnice lądowe kategorii II Gryfino, kategorii III Widuchowa, Krajnik Górny, Pisek, Łysogórki, Czelin i Namyślin oraz kategorii IV Cedynia i Kostrzynek na strażnice WOP rzeczne kategorii I.

Z dniem 31 maja 1968 roku przeformowano brygadę z etatu 352/70 na etat 33/12 o stanie osobowym 3143 żołnierzy i 51 pracowników cywilnych.

W 1976 rozformowano 122 i 123 batalion WOP, podporządkowując strażnice bezpośrednio dowódcy brygady. Z rozformowanych batalionów sformowano placówki zwiadu i kompanie odwodowe. Brygada przyjęła nazwę Pomorska Brygada WOP. Po stanie wojennym odtworzono batalion w Chojnie. W 1989 przyjęto do ochrony odcinek na Odrze od rozformowanej Lubuskiej Brygady WOP wraz z batalionem Słubice oraz przejściami granicznymi: Kunowice, Świecko, Słubice i Kostrzyn.

W 1990 rozformowano batalion portowy Szczecin Dąbie.

17 grudnia 1989 roku brygada otrzymała Krzyż Komandorski Orderu odrodzenia Polski.

Brygadę rozformowana 15 maja 1991 roku. Na jej bazie powstał Pomorski Oddział Straży Granicznej

Sudecka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (SBWOP)

Sformowana w 1958 na bazie 5 Brygady WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958. Sztab brygady stacjonował w Kłodzku. W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Skała.

Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 088 z 9.07.1964 rozformowano strażnicę WOP III kategorii Brzozowice i Zieleniec o stanach 48 wojskowych i kategorii IV Lesica o stanie 28 wojskowych. W ich miejscu sformowano placówki WOP II kategorii Zieleniec i Lesica o stanie 6 wojskowych. Rozformowana w 1989. Na jej bazie powstał Sudecki Batalion WOP .

Bieszczadzka Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (BiBWOP)

Sformowana w 1976 na bazie 26 Przemyskiego Oddziału WOP na podstawie zarządzenia MSW nr 05/org z 29 stycznia 1976. Sztab brygady stacjonował w Przemyślu.

Rozformowana 15 maja 1991. Na jej bazie powstał Bieszczadzki Oddział Straży Granicznej.

OCHOTNICZA REZERWA MILICJI OBYWATELSKIEJ wop (ORMO WOP)

CENTRUM SZKOLENIA WOP

W 1980 roku, na bazie Ośrodka Szkolenia WOP, sformowano Centrum Szkolenia WOP.

15 listopada 1986 roku Minister Spraw Wewnętrznych nadał centrum imię kpt. Zbigniewa Plewy.

      Rota Ślubowania

informacje na podstawie